Tâm lý 'đã điều trị phải chọn thuốc tốt nhất' của người con có cha ung thư

Anh N.V.N (quê Hưng Yên) có bố bị

ung thư phổi

di căn não, xét nghiệm phát hiện đột biến gene EGFR. Sau khi nghe bác sĩ giải thích về các phương án điều trị, trong đó thuốc đích thế hệ 3 Osimertinib được ưu tiên nhờ khả năng thấm qua hàng rào máu – não tốt. Tuy nhiên, chi phí điều trị quá cao khiến gia đình không đủ khả năng chi trả.

Anh biết loại thuốc này có giá cao, gia đình khó kham nổi. Cuối cùng, gia đình lựa chọn Afatinib, một thuốc đích thế hệ 2. Về nhà, anh N. vẫn day dứt, không thôi suy nghĩ, thậm chí tính chuyện vay thêm tiền để mua thuốc thế hệ 3 cho bố, với tâm lý “đã điều trị thì phải chọn loại tốt nhất”.

Theo ThS.BS Trịnh Thế Cường, Khoa Hóa trị liệu, Bệnh viện E (Hà Nội), đây cũng là tâm lý thường gặp ở người nhà bệnh nhân ung thư. Trong điều trị, “tốt nhất” chưa chắc đã đồng nghĩa với “phù hợp nhất”.

Ở bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ có đột biến EGFR và di căn não, Osimertinib là một trong những lựa chọn được ưu tiên nhờ khả năng kiểm soát tổn thương trong não tốt. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa các thuốc đích khác không còn giá trị.

Theo bác sĩ Cường, lựa chọn thuốc cần dựa trên nhiều yếu tố cùng lúc, từ đặc điểm khối u, loại đột biến gene, số lượng và kích thước tổn thương di căn não, triệu chứng của người bệnh đến bệnh đi kèm, khả năng theo dõi và đặc biệt là điều kiện kinh tế của gia đình.

Một phương án có hiệu quả về mặt chuyên môn nhưng vượt quá khả năng chi trả cũng có thể khiến việc điều trị bị gián đoạn. Trong khi đó, một thuốc khác có hiệu quả phù hợp, người bệnh có thể duy trì lâu dài và được theo dõi sát, đôi khi lại là lựa chọn thực tế hơn.

Điều quan trọng là bác sĩ phải giải thích rõ cho người bệnh và gia đình vì sao lựa chọn phương án này thay vì phương án khác. Khi hiểu được những lợi ích, hạn chế và mục tiêu điều trị, người bệnh sẽ bớt tâm lý so sánh giữa các loại thuốc chỉ dựa trên giá tiền hoặc thế hệ thuốc.

Một trường hợp đang được điều trị cho thấy rõ điều này. Bệnh nhân nam 75 tuổi, có tiền sử hút thuốc nhiều năm, nhập viện vì ho kéo dài. Kết quả chụp CT phát hiện khối u phổi phải kích thước khoảng 5 cm. Siêu âm phát hiện hạch cổ bất thường, sinh thiết hạch cho kết quả ung thư biểu mô tuyến.

Xét nghiệm gene phát hiện đột biến EGFR Del19. Bệnh nhân có đau đầu nhẹ nhưng chưa xuất hiện yếu liệt. Kết quả MRI não ghi nhận một tổn thương ở não phải, kích thước khoảng 12 mm, xung quanh có phù não. Người bệnh được chẩn đoán ung thư phổi phải giai đoạn IV, di căn não và hạch cổ, có đột biến EGFR.

Về mặt chuyên môn, Osimertinib được xem là lựa chọn tối ưu trong bối cảnh này. Tuy nhiên, chi phí khoảng 42 triệu đồng mỗi tháng trong 6 tháng đầu vượt quá khả năng của gia đình.

Câu hỏi đặt ra là nếu không thể sử dụng thuốc thế hệ 3, người bệnh còn lựa chọn nào khác? Ở bệnh nhân này, quyết định sử dụng Afatinib không chỉ dựa vào việc gia đình không đủ tiền mua Osimertinib. Bác sĩ đánh giá toàn bộ tình trạng bệnh trước khi đưa ra lựa chọn.

Người bệnh chỉ có một tổn thương di căn não, kích thước nhỏ, triệu chứng thần kinh nhẹ và tình trạng phù não có thể kiểm soát bằng dexamethasone. Trong khi đó, Afatinib được bảo hiểm chi trả 50%, giúp số tiền gia đình phải bỏ ra còn khoảng 12-13 triệu đồng mỗi tháng.

Sau khi cân nhắc, bệnh nhân được khởi trị Afatinib liều 30 mg mỗi ngày. Thay vì chờ đến những lần tái khám xa hơn, bác sĩ lên kế hoạch đánh giá đáp ứng sớm sau 4 tuần.

Kết quả sau 4 tuần đem lại tín hiệu tích cực. Tổn thương não giảm từ 11 x 12 mm xuống còn 5 x 6 mm, tình trạng phù não biến mất. Khối u phổi cũng giảm rõ, từ 31 x 51 mm xuống 19 x 32 mm.

Đáng chú ý, bệnh nhân hầu như không gặp tác dụng phụ đáng kể trong giai đoạn đầu điều trị.

Với bác sĩ, kết quả này không có nghĩa Afatinib tốt hơn Osimertinib. Nó cho thấy một lựa chọn khác, trong một hoàn cảnh cụ thể, vẫn có thể đem lại đáp ứng tốt khi được chỉ định đúng người bệnh và theo dõi phù hợp.

Điều trị ung thư phổi vì thế không đơn giản là tìm một loại thuốc “mạnh nhất” rồi sử dụng. Sau khi lựa chọn thuốc, bác sĩ còn phải kiểm soát tác dụng phụ, đánh giá đáp ứng, điều chỉnh điều trị khi cần, đồng thời chú ý đến dinh dưỡng, tâm lý và các bệnh lý đi kèm.

Với những phương án không phải lựa chọn tối ưu về mặt chuyên môn, những điểm hạn chế cũng cần được nói rõ để người bệnh và gia đình hiểu. Từ đó, bác sĩ có thể chủ động theo dõi những nguy cơ có thể xảy ra và chuyển hướng điều trị khi cần thiết.

Trong câu chuyện của anh N., điều gia đình cần không chỉ là loại thuốc đắt tiền hơn. Điều quan trọng hơn là biết bố mình đang được điều trị bằng phương án nào, vì sao bác sĩ chọn phương án đó, hiệu quả đến đâu và nếu bệnh không đáp ứng thì bước tiếp theo sẽ là gì.

Trong điều trị ung thư, một lựa chọn phù hợp, có thể duy trì và được theo dõi chặt chẽ, đôi khi có ý nghĩa hơn việc cố tìm bằng được phương án đắt nhất.