Fanpage Báo Điện tử VTV hỏi hộ netizen: “Tàn Chỉ xin phép các làng nghề thủ công chưa mà đưa họa tiết văn hóa vào rồi đòi đánh bản quyền?”

Những ngày qua, thông tin xoay quanh tranh chấp bản quyền liên quan đến thiết kế bối cảnh trong MV Come My Way của Sơn Tùng M-TP và tác phẩm Tàn Chỉ của nghệ sĩ Lê Giang tiếp tục nhận được sự quan tâm lớn từ công chúng. Trong bối cảnh nhiều ý kiến trái chiều xuất hiện trên mạng xã hội, một bài đăng mới đây từ fanpage Báo Điện tử VTV đã thu hút hàng loạt bình luận và tạo nên cuộc thảo luận sôi nổi về khái niệm bản quyền trong lĩnh vực văn hóa và nghệ thuật.

Cụ thể, fanpage Báo Điện tử VTV đăng tải câu hỏi đến từ một khán giả: ” Em muốn biết là Tàn Chỉ đã xin phép các làng nghề thủ công mỹ nghệ chưa mà đã đưa các họa tiết văn hóa vào rồi đòi đánh bản quyền ạ? “. Đi kèm là dòng trạng thái “ Phải chăng câu hỏi này đang phần nào phản ánh một thực tế: Một bộ phận khán giả đang nói về bản quyền nhưng có lẽ chưa hiểu rõ bản quyền bảo vệ điều gì và như thế nào là vi phạm bản quyền trong lĩnh vực văn hoá, sáng tạo nghệ thuật? Bạn nghĩ sao về câu hỏi này? ”.

Ngay sau khi đăng tải, bài viết nhanh chóng nhận được lượng tương tác lớn. Dưới phần bình luận, nhiều ý kiến trái chiều về câu hỏi được đặt ra. Một số ý kiến cho rằng các họa tiết, hoa văn truyền thống vốn thuộc về kho tàng văn hóa chung nên bất kỳ ai cũng có quyền sử dụng trong quá trình sáng tạo. Nhiều người nhận định những chi tiết xuất hiện trong vụ việc là các yếu tố văn hóa quen thuộc, có thể dễ dàng bắt gặp tại đình, đền, chùa hoặc trong các làng nghề thủ công truyền thống.

Song, bên cạnh đó, không ít ý kiến cho rằng câu hỏi trên đang đặt chung hai vấn đề khác nhau là di sản văn hóa cộng đồng và quyền tác giả đối với một tác phẩm nghệ thuật cụ thể.

Một bình luận nhận được nhiều sự chú ý phân tích rằng các họa tiết dân gian, hoa văn truyền thống, hình ảnh làng nghề, áo dài, trống đồng, hoa sen hay kiến trúc đình chùa vốn là những giá trị văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ và không thuộc quyền sở hữu độc quyền của bất kỳ cá nhân nào. Theo quan điểm này, việc các nghệ sĩ, nhà thiết kế, đạo diễn hay nhà nghiên cứu khai thác chất liệu văn hóa truyền thống trong sáng tạo là hoạt động diễn ra phổ biến từ lâu và góp phần lan tỏa các giá trị văn hóa dân tộc.

Dưới bài đăng, nhiều khán giả để lại những bình luận với nhiều góc nhìn khác nhau:

– Cũng đúng, tôi thấy vài cái hoạ tiết giống nhau còn đâu bố cục cũng khác mà, mà hoạ tiết là văn hoá dân tộc ai chẳng được dùng.

– Mình cũng có thắc mắc như vậy, những hoa văn và tạo hình như vậy rất dễ bắt gặp ở các di tích đình, đền, chùa, miếu mạo. Do đó những thứ đấy phải là tài sản chung của dân tộc chứ không thể là tài sản riêng của một ai được.

– Các làng nghề thủ công đâu có đăng ký bản quyền các hoạ tiết đó, nhưng khi đưa vào tác phẩm để trưng bày thì tác phẩm đó đã được đăng ký sở hữu trí tuệ rồi.

– Hỏi như này là đã thấy thiếu hiểu biết về di sản văn hoá và tác phẩm nghệ thuật rồi. Có ai sở hữu áo dài không? Nhưng nếu một nhà thiết kế tạo ra một mẫu áo dài độc đáo, người khác chụp gần như nguyên mẫu rồi thương mại hoá, thì vấn đề không còn là ‘áo dài là của dân tộc’ nữa mà là bản quyền của nhà thiết kế.

– Cái chính không phải là Tàn Chỉ đã xin phép gì hay chưa, mà là phía Lê Giang chưa đưa được bằng chứng thuyết phục về việc cụ thể đã vi phạm bản quyền cái gì. Cái gì là phần sáng tạo gốc bị sao chép? Là màu trắng, yếu tố đổ nát hay các họa tiết vốn xuất hiện phổ biến trong văn hóa truyền thống?

– Cần phải định nghĩa rõ ràng di sản văn hóa và tác phẩm nghệ thuật. Cây đa, mái đình chẳng ai sở hữu cả. Nhưng nếu một họa sĩ vẽ bức tranh có hình cây đa, mái đình thì bản quyền của bức tranh đó vẫn thuộc về người sáng tạo.

Hiện cuộc thảo luận dưới bài đăng của fanpage vẫn đang tiếp tục thu hút sự quan tâm của đông đảo khán giả với nhiều góc nhìn khác nhau xoay quanh câu chuyện bản quyền, sáng tạo và việc khai thác các giá trị văn hóa truyền thống trong nghệ thuật đương đại.

Vụ tranh chấp liên quan đến nghi vấn sao chép ý tưởng thiết kế bối cảnh trong MV Come My Way bắt đầu thu hút sự chú ý từ ngày 2/6 khi Hanoi Grapevine đăng tải bài viết chỉ ra những điểm tương đồng giữa phân cảnh after-credit trong MV Come My Way và tác phẩm sắp đặt Tàn Chỉ của nghệ sĩ Lê Giang. Nhiều chi tiết về không gian thị giác, các mảng phù điêu vôi hóa và cảm hứng từ kiến trúc đình làng Bắc Bộ được cho là có sự tương đồng, làm dấy lên tranh luận về vấn đề bản quyền.

Rạng sáng 3/6, Microwave Soups thừa nhận hình ảnh Tàn Chỉ từng xuất hiện trong moodboard nghiên cứu của ê-kíp thiết kế và gửi lời xin lỗi tới nghệ sĩ Lê Giang. Antiantiart cũng nhận trách nhiệm trong việc chưa kiểm soát chặt chẽ quá trình triển khai của đối tác.

Đến ngày 5/6, Lê Giang cho biết không chấp nhận các lời xin lỗi trước đó và khẳng định Tàn Chỉ là thành quả của nhiều năm nghiên cứu thực địa tại đồng bằng sông Hồng.

Cùng ngày, Antiantiart phát hành thông cáo chính thức, nhận trách nhiệm với vai trò đơn vị sản xuất MV, đồng thời cho biết đang làm việc với các bên liên quan để làm rõ vụ việc. Ngay sau đó, M-TP Entertainment cũng lần đầu lên tiếng, khẳng định luôn tôn trọng quyền tác giả và sở hữu trí tuệ, đồng thời cho biết đang theo dõi sát quá trình làm việc giữa các bên. Hiện vụ việc vẫn đang được tiếp tục trao đổi để tìm hướng giải quyết phù hợp.