4 món ăn sáng "phá gan" hơn rượu bia nhưng nhiều người Việt mê

Khi nhắc đến hung thủ tàn phá lá gan, đa phần mọi người sẽ nghĩ ngay đến rượu bia hay các loại thuốc tây. Thế nhưng, các chuyên gia y khoa cảnh báo rằng chính những thói quen ăn uống ngỡ như bổ dưỡng vào đầu ngày mới là tác nhân tàn phá mô gan âm thầm và dai dẳng nhất.

Sau một đêm dài nghỉ ngơi, lá gan và hệ tiêu hóa cần những dưỡng chất lành mạnh để kích hoạt quá trình trao đổi chất. Tuy nhiên, việc nạp sai thực phẩm vào thời điểm bụng đói sẽ khiến gan bị quá tải sinh hóa ngay lập tức. Dưới đây là 4 món ăn sáng quen thuộc đang biến lá gan của nhiều người thành kho chứa mỡ và độc tố từng ngày:

1. Ăn sáng với đồ chiên rán ngập dầu

Quẩy nóng, bánh rán, xôi chiên hay các món ăn nhanh chiên ngập dầu là lựa chọn ăn sáng cực kỳ phổ biến. Tuy nhiên, theo các nghiên cứu từ Đại học Linköping (Thụy Điển), việc tiêu thụ thực phẩm giàu chất béo chiên đi chiên lại chỉ trong vòng 4 tuần đã làm tăng đáng kể men gan ALT và AST, đồng thời kích thích tích tụ mỡ trong tế bào gan nhanh tương đương với thói quen lạm dụng rượu bia.

Dầu ăn tái sử dụng ở nhiệt độ cao sản sinh ra lượng lớn chất béo chuyển hóa (trans fat) và acrolein. Khi nạp vào cơ thể lúc bụng rỗng, gan bắt buộc phải huy động tối đa enzyme để chuyển hóa khối mỡ ngoại sinh này. Lượng calo vượt ngưỡng không thể xử lý hết sẽ biến thành axit béo tự do, lắng đọng trực tiếp tại mô gan và kích hoạt các phản ứng viêm mạn tính, mở đường cho xơ gan tiến triển.

2. Món ăn sáng chứa đường tinh luyện và fructose công nghiệp

Bánh ngọt, trà sữa, ngũ cốc đóng gói hay nước ép trái cây đóng chai mang lại nguồn năng lượng tức thì nhưng lại tạo ra đòn đả kích sinh hóa nghiêm trọng. Theo công bố trên Tạp chí Hepatology (Hội Nghiên cứu Bệnh Gan Hoa Kỳ AASLD), đường fructose công nghiệp khi đi vào cơ thể không qua quá trình phân giải glucose thông thường mà được vận chuyển thẳng đến gan.

Lá gan là cơ quan duy nhất có khả năng chuyển hóa fructose. Khi nạp một lượng đường vượt ngưỡng vào buổi sáng, gan bị ép phải tiến hành quá trình tân tạo mỡ (De Novo Lipogenesis). Đường dư thừa lập tức biến thành chất béo trung tính triglycerides tích tụ trong tế bào gan, gây ra hội chứng gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) và làm tăng nguy cơ kháng insulin toàn thân.

3. Dùng thực phẩm chế biến sẵn và đồ muối chua làm đồ ăn sáng

Mì gói ăn kèm xúc xích, lạp xưởng hay dưa cà muối chua chứa lượng natri và chất bảo quản nitrit cực cao. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo lượng muối tiêu thụ hàng ngày không quá 5g, nhưng một khẩu phần ăn sáng chế biến sẵn có thể vượt quá một nửa tiêu chuẩn này.

Dưới góc độ sinh lý học, hàm lượng natri cao nạp vào đầu ngày làm mất cân bằng áp suất thẩm thấu màng tế bào, gây rối loạn dòng máu tuần hoàn qua tĩnh mạch cửa gan và tăng áp lực tĩnh mạch. Đồng thời, các hợp chất nitrit khi vào dạ dày có thể chuyển hóa thành nitrosamine, buộc gan phải liên tục tiết ra enzyme cytochrome P450 để giải độc. Việc bắt lá gan làm việc quá sức ngay khi vừa khởi động ngày mới sẽ làm suy giảm năng lực tự phục hồi và đẩy nhanh quá trình xơ hóa mô gan.

4. Thích dùng đồ ăn và thức uống lạnh vào bữa sáng

Nạp cà phê đá, trà đá hay thực phẩm ướp lạnh ngay sau khi thức dậy là thói quen của nhiều người nhằm tìm kiếm sự tỉnh táo. Dù không trực tiếp đưa chất độc vào gan, thói quen này lại gây ra tổn thương gián tiếp thông qua cơ chế phản xạ thần kinh thực vật và tuần hoàn nội tạng.

Theo các nghiên cứu về sinh lý học tiêu hóa, khi niêm mạc dạ dày tiếp xúc đột ngột với nhiệt độ thấp lúc bụng rỗng, hệ thần kinh giao cảm sẽ kích hoạt phản xạ co thắt mạch máu cục bộ (vasoconstriction). Lưu lượng máu nuôi dưỡng dạ dày và tĩnh mạch cửa gan bị giảm đột ngột, làm đình trệ quá trình tiết dịch mật và suy giảm hoạt lực của các enzyme chuyển hóa tại gan. Tình trạng thiếu máu cục bộ kéo dài vào mỗi buổi sáng khiến tế bào gan rơi vào trạng thái thiếu oxy mạn tính, làm giảm khả năng tự thanh lọc và tạo điều kiện cho độc tố tích tụ.

Ăn sáng thế nào mới tốt cho gan?

Để bảo vệ tế bào gan và tối ưu hóa quá trình trao đổi chất vào đầu ngày, việc điều chỉnh thực đơn cần dựa trên các cơ sở y khoa sau: